Antybiotyki są ważnym elementem leczenia zakażeń bakteryjnych. W odpowiednio dobranej sytuacji mogą uratować zdrowie, a nawet życie zwierzęcia. Nie działają jednak wyłącznie na bakterie odpowiedzialne za chorobę.
Wrażliwe na lek mogą być także mikroorganizmy naturalnie zamieszkujące przewód pokarmowy. W efekcie podczas terapii zmieniają się nie tylko proporcje poszczególnych bakterii, ale również środowisko jelit, przebieg fermentacji i profil wytwarzanych metabolitów.
Dlatego po zakończeniu antybiotykoterapii mikrobiom nie zawsze natychmiast wraca do wcześniejszego stanu. U jednych zwierząt regeneracja przebiega szybko i bez widocznych objawów. U innych zmiany mogą utrzymywać się przez wiele tygodni.
Mikrobiom psa i kota tworzy złożony ekosystem obejmujący liczne grupy mikroorganizmów. Uczestniczą one między innymi w:
Antybiotyk nie rozpoznaje, które bakterie są dla organizmu korzystne, a które wywołały zakażenie. Działa na mikroorganizmy posiadające określone cechy biologiczne i wrażliwość na daną substancję.
Skala zmian zależy od:
Nie można więc zakładać, że każdy antybiotyk i każdy schemat leczenia wywoła taki sam efekt.
Dysbioza oznacza zmianę składu lub funkcjonowania społeczności mikroorganizmów. Nie jest nazwą jednej choroby i nie oznacza automatycznie, że w jelitach pojawiły się wyłącznie „złe bakterie”.
Po antybiotykoterapii może dojść do:
Dobrym przykładem jest badanie zdrowych psów otrzymujących metronidazol. Lek wyraźnie zmienił mikrobiom i metabolom kałowy, a część różnic pozostawała widoczna co najmniej cztery tygodnie po jego podaniu. Autorzy wskazali, że wyniki przemawiają za ostrożnym stosowaniem metronidazolu wyłącznie w uzasadnionych przypadkach.
Samo określenie liczby lub rodzaju bakterii nie pokazuje pełnego wpływu terapii. Równie ważne jest to, jakie funkcje wykonują mikroorganizmy.
Po antybiotyku zmianie mogą ulec między innymi:
Kwasy żółciowe są wytwarzane przez organizm, ale część ich dalszych przemian zależy od bakterii jelitowych. Ograniczenie mikroorganizmów uczestniczących w tych procesach może więc wpłynąć na funkcjonowanie środowiska jelitowego nawet wtedy, gdy stolec zaczyna wyglądać prawidłowo.
W badaniu psów otrzymujących jednocześnie enrofloksacynę i metronidazol zaobserwowano poważne zmiany mikrobiomu, metabolomu oraz przemian kwasów żółciowych. Część zaburzeń utrzymywała się po zakończeniu leczenia.
Oznacza to, że poprawa wyglądu kału nie zawsze jest równoznaczna z pełnym powrotem wszystkich funkcji mikrobiomu.
Badania u psów pokazują, że reakcja zależy od konkretnego leku i indywidualnych cech zwierzęcia.
Metronidazol może znacząco zmniejszać różnorodność mikrobioty i ograniczać liczebność bakterii uczestniczących w produkcji ważnych metabolitów. Z kolei badania nad tylozyną wykazały, że nawet krótka terapia może wpłynąć na mikrobiom i stężenie wtórnych kwasów żółciowych.
W badaniu regeneracji mikrobiomu po podaniu tylozyny część parametrów zaczęła wracać do normy stosunkowo szybko, jednak tempo odbudowy różniło się pomiędzy psami. Nie wykazano też jednoznacznie, że dodatkowa interwencja zawsze przyspiesza powrót do równowagi.
Inna praca dotycząca długoterminowego wpływu tylozyny na mikrobiotę i kwasy żółciowe pokazała, że u części psów zaburzenia mogą utrzymywać się przez wiele tygodni.
Wyniki te nie oznaczają, że tylozyna czy metronidazol nie powinny być stosowane. Pokazują jednak, że antybiotyk nie jest obojętny dla środowiska jelitowego i powinien być podawany z konkretnego wskazania.
U kotów przeprowadzono mniej badań, ale dostępne wyniki również wskazują na możliwość krótko- i długotrwałych zmian.
W badaniu młodych kotów leczonych amoksycyliną z kwasem klawulanowym albo doksycykliną oba antybiotyki wpływały na rozwijający się mikrobiom. Skala i czas utrzymywania się zmian zależały od zastosowanego leku. Autorzy stwierdzili również, że terapia mogła opóźniać naturalne dojrzewanie mikrobiomu młodych kotów.
Jest to szczególnie ważne u kociąt, ponieważ ich mikrobiom nadal się rozwija i może reagować inaczej niż ustabilizowany ekosystem dorosłego zwierzęcia.
W nowszym badaniu dorosłych kotów otrzymujących metronidazol wykazano zmniejszenie różnorodności mikrobioty oraz zmiany obejmujące wiele rodzajów bakterii, metabolity fermentacyjne i kwasy żółciowe. Większość poprawy następowała stopniowo po odstawieniu leku, a specjalistyczna dieta mogła wspierać część procesu regeneracji. Nie oznacza to jednak, że jedna konkretna dieta będzie najlepsza dla każdego kota.
Mikrobiom zdrowego zwierzęcia może mieć dużą zdolność do regeneracji. Po zakończeniu leczenia bakterie mniej wrażliwe na antybiotyk, mikroorganizmy zachowane w innych odcinkach przewodu pokarmowego oraz stabilna dieta mogą sprzyjać stopniowemu odzyskiwaniu równowagi.
Nie zawsze jest to jednak proces szybki ani całkowity.
Tempo regeneracji może zależeć od:
Inaczej może zareagować zdrowy dorosły pies leczony przez kilka dni, a inaczej kocię, senior albo zwierzę z przewlekłą enteropatią.
Trzeba również pamiętać, że większość badań ocenia próbki kału. Wynik nie opisuje idealnie wszystkich mikroorganizmów znajdujących się w jelicie cienkim, błonie śluzowej i innych częściach przewodu pokarmowego.
Część zwierząt po zakończeniu terapii nie ma żadnych widocznych problemów. U innych mogą wystąpić:
Objawy te mogą być związane ze zmianami mikrobiomu, ale nie należy automatycznie przypisywać wszystkiego antybiotykowi.
Podobne symptomy mogą wynikać również z:
Możliwa jest też sytuacja odwrotna: kał wygląda prawidłowo, ale niektóre elementy mikrobiomu i jego metabolizmu nadal różnią się od stanu sprzed leczenia.
Antybiotyk tworzy presję selekcyjną. Bakterie wrażliwe są ograniczane, natomiast mikroorganizmy posiadające mechanizmy oporności mają większą szansę przeżycia.
W badaniu zdrowych psów otrzymujących amoksycylinę już po kilku dniach wykrywano w kale szczepy Escherichia coli wykazujące oporność na większą liczbę antybiotyków niż przed leczeniem.
Nie oznacza to, że po każdej terapii rozwinie się zakażenie oporną bakterią. Pokazuje jednak, dlaczego nie należy:
Luźny kał, wymioty lub spadek apetytu należy zgłosić lekarzowi. To lekarz powinien zdecydować, czy lek należy kontynuować, zmienić lub odstawić.
Samodzielne przerwanie terapii może być niebezpieczne, szczególnie przy poważnym zakażeniu.
Po leczeniu nie warto bez wyraźnej potrzeby zmieniać jednocześnie:
Stabilna, pełnoporcjowa i dobrze tolerowana dieta ułatwia ocenę reakcji przewodu pokarmowego.
Jeżeli lekarz zaleci dietę terapeutyczną, należy stosować ją zgodnie z otrzymanym planem. W pozostałych sytuacjach zmianę karmy najlepiej przeprowadzać stopniowo.
Biegunka i wymioty zwiększają utratę wody. Pies lub kot powinien mieć stały dostęp do świeżej wody.
Szczególną uwagę należy zwrócić na kota, który:
Kota nie należy głodzić, aby jego przewód pokarmowy „odpoczął”.
Niektóre badania wskazują, że odpowiednio dobrane probiotyki, prebiotyki lub synbiotyki mogą wspierać wybrane elementy regeneracji mikrobiomu. Efekt zależy jednak od konkretnego produktu, szczepów, dawki, antybiotyku i badanego zwierzęcia.
W badaniu synbiotyków stosowanych u psów podczas terapii enrofloksacyną i metronidazolem preparaty nie zapobiegły wszystkim zaburzeniom, chociaż mogły wpływać na regenerację części funkcji po zakończeniu leczenia.
Nie można więc zakładać, że dowolny przypadkowy probiotyk szybko „odbuduje florę”. Jednoczesne podawanie kilku past, probiotyków, prebiotyków i domowych dodatków może nasilać gazy lub miękki stolec oraz utrudniać ocenę tolerancji.
Określenie „odbudowa flory jelitowej” jest uproszczeniem.
Mikrobiom psa lub kota składa się z wielu współpracujących grup mikroorganizmów. Nie da się odtworzyć całego ekosystemu przez podanie kilku przypadkowych szczepów.
Bardziej realistycznym celem jest stworzenie warunków, w których naturalna mikrobiota może stopniowo odzyskiwać równowagę i funkcje. Może to obejmować:
Przejdź do sklepu Pro Salute i wybierz preparat wspierający mikrobiom, trawienie oraz komfort przewodu pokarmowego.
